Blockchain Nedir? Blockchain Nasıl Çalışır?

Son on senedir bankacılık, yatırım yada kripto para birimini takip ediyorsanız, Bitcoin ağının arkasındaki kayıt tutma teknolojisi olan “blok zincirine” aşina olabilirsiniz. Blok zinciri hakkında daha çok informasyon edinmeye çalışırken muhtemelen şöyleki bir tanımla karşılaşmışsınızdır: “Blockchain dağıtılmış, merkezi olmayan, halka açık bir defterdir.”

İyi haber şu ki, blockchain aslen bu tanımın göründüğünden daha kolay anlaşılır bir kavram. Bu yazımızda blok zinciri ile ilgili merak edilenleri ele aldık.

Blockchain Nedir?

Bu teknoloji bu kadar karmaşıksa, niçin “blok zinciri” olarak adlandırılsın? Blok zinciri, en temel düzeyinde, kelimenin tam anlamıyla bir tek bir blok zinciridir. Bu bağlamda “blok” ve “zincir” kelimelerini söylediğimizde, aslen halka açık bir veritabanında (“zincir”) depolanan dijital bilgilerden (“blok”) bahsediyoruz.

Blok zincirindeki “bloklar” dijital informasyon parçalarından oluşur. Bilhassa, üç bölümden oluşurlar:

  1. Bloklar, Amazon’dan yaptığınız son olarak satın alma işleminizin zamanı, saati ve dolar tutarı şeklinde işlemlerle ilgili detayları depolar. (NOT: Bu Amazon örneği, açıklayıcı satın alımlar içindir; Amazon perakende, bu yazı itibariyle bir blok zinciri ilkesi üstünde çalışmamaktadır).
  2. Bloklar, işlemlere kimlerin katıldığına ilişkin detayları depolar. Amazon’dan her bir satın alımınız için bir blok, adınızı Amazon.com, Inc. (AMZN) ile beraber kaydedecektir. Gerçek adınızı kullanmak yerine, satın alma işleminiz, kullanıcı adı şeklinde benzersiz bir “dijital imza” kullanılarak herhangi bir tanımlayıcı informasyon olmadan kaydedilir.
  3. Bloklar, onları öteki bloklardan ayıran detayları depolar. Tıpkı sizin ve benim şeklinde, bizi birbirimizden ayıracak isimlerimiz var. Her blok, onu öteki bloklardan ayırmamızı elde eden “hash” adında olan benzersiz bir kod saklar. Hashler, hususi algoritmalar tarafınca oluşturulan kriptografik kodlardır. Diyelim ki satın alma işleminizi Amazon’da yaptınız, sadece derhal peşinden aynı ürünün ikincisine ihtiyacınız olduğuna karar veriyorsunuz. Yeni işleminizin ayrıntıları önceki satın alma işleminizle neredeyse aynı görünse de, benzersiz kodları sebebiyle blokları gene de ayırt edebiliriz.

Yukarıdaki örnekteki blok, Amazon’dan tek bir satın alma işlemini saklamak için kullanılırken, gerçek birazcık değişik. Bitcoin blok zincirindeki tek bir blok aslen ortalama 1 MB veri depolayabilir. İşlemlerin boyutuna bağlı olarak, bu, tek bir bloğun bir çatı altında birkaç bin işlemi barındırabileceği anlamına gelir.

Blockchain’in Genel Prensipleri

Bir blok yeni verileri depoladığında, blok zincirine eklenmiş olur. Blockchain, adından da anlaşılacağı şeklinde, birbirine dizilmiş birden fazla bloktan oluşur. Sadece blok zincirine bir bloğun eklenmesi için dört şeyin olması gerekir:

  1. Bir işlemin gerçekleşmesi gerekir. Amazon’dan satın alma örneğinizle devam edelim. Birden fazla ödeme istemini aceleyle tıkladıktan sonrasında, biri daha mantıklı gelir ve bir satın alma işlemi gerçekleştirirsiniz. Yukarıda tartıştığımız şeklinde, bir çok durumda bir blok potansiyel olarak binlerce işlemi bir araya getirecektir. Bu yüzden Amazon satın alımınız öteki kullananların işlem bilgileriyle beraber blokta paketlenecektir.
  2. Bu işlem doğrulanmalıdır. Bu satın alma işlemini yaptıktan sonrasında işleminizin doğrulanması gerekir. Menkul Kıymetler Borsası Komisyonu, Wikipedia yada mahalli kitaplığınız şeklinde öteki halka açık informasyon kayıtlarında, yeni veri girişlerini incelemekle görevli biri vardır. Bununla beraber, blockchain ile bu iş bir bilgisayar ağına bırakılır. Amazon’dan satın aldığınızda, bu bilgisayar ağı, işleminizin söylediğiniz şekilde gerçekleştiğini denetlemek için acil eder. Kısaca, işlemin süresi, dolar tutarı ve katılımcılar dahil olmak suretiyle satın alma işleminin ayrıntılarını onaylarlar.
  3. Bu işlem bir blokta saklanmalıdır. İşleminizin doğru olduğu onaylandıktan sonrasında yeşil ışık alır. İşlemin dolar tutarı, dijital imzanız ve Amazon’un dijital imzası bir blokta saklanır. Orada, işlem muhtemelen onun şeklinde yüzlerce yada binlerce kişiye katılacak.
  4. Bu bloğa bir hash verilmelidir. Bir bloğun tüm işlemleri doğrulandıktan sonrasında, ona hash adında olan benzersiz, tanımlayıcı bir kod verilmelidir. Bloğa, blok zincirine eklenen son olarak bloğun karması da verilir.

Bu yeni blok, blok zincirine eklendiğinde, her insanın, hatta sizin bile görüntüleyebileceği her insana açık hale gelir. Bitcoin’in blok zincirine bakarsanız, işlem verilerine erişiminizin yanı sıra bloğun ne süre, nerede ve kimin tarafınca blok zincirine eklendiğini görebilirsiniz.

Blockchain Gizli saklı Mi?

Blockchain’in içeriğini hepimiz görüntüleyebilir. Sadece kullanıcılar bilgisayarlarını blockchain ağına düğüm olarak bağlamayı da seçebilir. Bunu yaparken, bilgisayarları, yeni bir blok eklendiğinde otomatikman güncellenen bir blok zincirinin bir kopyasını alır.

Blok zinciri ağındaki her bilgisayarın kendi blok zinciri kopyası vardır. Bu da aynı blok zincirinin binlerce yada Bitcoin durumunda milyonlarca kopyası olduğu anlamına gelir. Blok zincirinin her kopyası aynı olsa da, bu bilginin bir bilgisayar ağına yayılması, bilgilerin işlenmesini daha zor hale getirir. Blockchain ile manipüle edilebilecek tek ve kati bir vaka hesabı yoktur. Bunun yerine, bir bilgisayar korsanının ağdaki blok zincirinin her kopyasını işlemesi gerekir. Blockchain ile “dağıtılmış” bir defter kastedilen budur.

Bitcoin blok zincirine bakmış olduğunuzda, işlem icra eden kullanıcılar hakkında tanımlayıcı bilgilere erişiminizin olmadığını farkına varacaksınız. Blok zincirindeki işlemler tamamen anonim olmasa da, kullanıcılar hakkında kişisel bilgiler dijital imzaları yada kullanıcı adlarıyla sınırlıdır.

Bu mühim bir suali gündeme getiriyor: Blok zincirine kimin blok eklediğini bilemezseniz, blok zincirine yada onu destekleyen bilgisayar ağına iyi mi güvenebilirsiniz?

Blockchain Güvenli Mi?

Blockchain teknolojisi, güvenlik ve itimat mevzularını çeşitli şekillerde açıklar. İlk olarak, yeni bloklar devamlı doğrusal ve kronolojik olarak depolanır. Kısaca, devamlı blok zincirinin “sonuna” eklenirler. Bitcoin’in blok zincirine bakarsanız, her bloğun zincir üstünde “yükseklik” adında olan bir konumu bulunduğunu görürsünüz. Ağustos 2020 itibarıyla, bloğun yüksekliği 643.400.2’yi aşmıştı.

Blok zincirinin sonuna bir blok eklendikten sonrasında geri dönerek bloğun içeriğini değişiklik yapmak oldukça zor olsa gerek. Bunun sebebi, her bloğun, kendisinden önceki bloğun karması ile beraber kendi karmasını içermesidir. Karma kodlar, dijital detayları bir sayı ve harf dizisine dönüştüren bir matematik işlevi tarafınca oluşturulur. Bu bilgiler herhangi bir halde düzenlenirse, karma kod da değişmiş olur.

İşte bunun güvenlik için mühim olmasının sebebi budur. Bir bilgisayar korsanının işleminizi Amazon’dan düzenlemeye çalıştığını varsayalım, böylece satın alma işleminiz için iki kez ödeme yapmanız gerekir. İşleminizin dolar tutarını düzenledikleri anda, bloğun karması değişecektir. Zincirdeki bir sonraki blok hala eski hash’i içerecek ve bilgisayar korsanının izlerini kapatmak için bu bloğu güncellemesi gerekecek. Sadece, bunu yapmak bu bloğun karmasını değiştirir.

Tek bir bloğu değiştirebilmek için, bir hacker’ın blok zincirinde ondan sonraki her bloğu değiştirmesi gerekir. Tüm bu karmaları tekrardan hesaplamak, çok önemli ve olanaksız oranda hesaplama gücü gerektirir. Öteki bir deyişle, blok zincirine bir blok eklendiğinde, onu düzenlemek oldukça zor ve silinmesi olanaksız hale gelir.

Itimat sorununu çözmek için, blockchain ağları, zincire bloklar eklemek ve katılmak isteyen bilgisayarlar için testler uyguladı. “Konsensüs modelleri” adında olan testler, kullananların bir blockchain ağına katılmadan ilkin kendilerini “kanıtlamalarını” gerektirir. Bitcoin tarafınca kullanılan en yaygın örneklerden biri “proof of work” olarak adlandırılır.

Blockchain ve Bitcoin

Blockchain’in amacı, dijital bilgilerin kaydedilmesine ve dağıtılmasına izin vermek, sadece düzenlenmemektir. Blockchain teknolojisinin en eski uygulamasının gerçekte iyi mi çalıştığına bir göz atalım.

Blockchain teknolojisi ilk olarak 1991’de Stuart Haber ve W.Scott Stornetta tarafınca özetlendi. Ocak 2009’da Bitcoin, blok zincirinin ilk gerçek dünya uygulamasına haiz bulunduğunu söylemiş oldu.

Bitcoin protokolü blok zinciri üstüne inşa edilmiştir. Dijital para birimini tanıtan bir araştırma makalesinde, Bitcoin’in düzmece yaratıcısı Satoshi Nakamoto, bundan “tamamen eşler arası, hiçbir güvenilir üçüncü tarafın olmadığı yeni bir elektronik nakit sistemi” olarak bahsetti.

Blockchain Iyi mi Çalışıyor?

Muhtemelen dünya genelinde bir bitcoin’in en azından bir kısmına haiz olan milyonlarca insan var. Diyelim ki bu milyonlarca insandan biri bitcoinlerini market alışverişlerine harcamak istiyor. Blockchain’in devreye girmiş olduğu yer burasıdır.

Basılı para söz mevzusu olduğunda, basılı para biriminin kullanımı merkezi bir otorite, çoğu zaman bir banka yada hükümet tarafınca düzenlenir ve doğrulanır. Sadece Bitcoin asla kimse tarafınca denetim edilmez. Bunun yerine, bitcoin’de meydana getirilen işlemler bir bilgisayar ağı tarafınca doğrulanır. Bitcoin ağı ve blok zincirinin “merkezi olmayan” ifadesi ile kastedilen budur.

Bir şahıs bitcoin kullanarak mallar için bir başkasına ödeme yaptığında, Bitcoin ağındaki bilgisayarlar işlemi doğrulamak için yarışır. Bunu yapmak için, kullanıcılar bilgisayarlarında bir program çalıştırır ve “karma” adında olan karmaşık bir matematik problemini çözmeye çalışır. Bir bilgisayar, bir bloğa “hashing uygulayarak” problemi çözdüğünde, algoritmik emek vermesi da bloğun işlemlerini doğrulamış olacaktır. Yukarıda açıkladığımız şeklinde, tamamlanan işlem halka açık olarak kaydedilir ve blok zincirinde bir blok olarak saklanır, bu aşamada değiştirilemez hale gelir. Bitcoin ve öteki blok zincirlerinin çoğunda, blokları başarıyla doğrulayan bilgisayarlar, emeklerinin karşılığını kripto para birimi ile ödüllendirir. Buna çoğu zaman “madencilik” denir.

İşlemler halka açık bir halde blok zincirine kaydedilse de, kullanıcı verileri değildir – yada en azından tam olarak değil. Bitcoin ağında işlem yapmak için, iştirakçilerin “cüzdan” adında olan bir program çalıştırması gerekir. Her cüzdan, iki benzersiz ve değişik kriptografik anahtardan oluşur: bir genel anahtar ve bir hususi anahtar. Açık anahtar, işlemlerin yatırılmış olduğu ve çekilmiş olduğu yerdir. Bu bununla beraber blockchain defterinde kullanıcının dijital imzası olarak görünen anahtardır.

Bir kullanıcı, açık anahtarına bitcoin cinsinden bir ödeme alsa bile, bunu hususi dengi ile geri çekemez. Bir kullanıcının genel anahtarı, karmaşık bir matematiksel algoritma ile oluşturulan hususi anahtarının kısaltılmış bir versiyonudur. Bununla beraber, bu denklemin karmaşıklığından dolayı, süreci tersine çevirmek ve bir açık anahtardan hususi bir anahtar oluşturmak neredeyse imkansızdır. Bu yüzden blockchain teknolojisi gizli saklı kabul edilir.

Blockchain’in Avantajları ve Dezavantajları

Tüm karmaşıklığına karşın, blok zincirinin merkezi olmayan bir kayıt tutma biçimi olarak potansiyeli neredeyse sınırsızdır. Daha çok kullanıcı gizliliği ve artırılmış güvenlikten daha düşük işlem ücretleri ve daha azca hataya kadar blockchain teknolojisi, her şeyin ötesinde uygulamaları oldukça iyi görebilir.

Artıları

  • Doğrulamada insan müdahalesi kaldırılarak doğruluk iyileştirilmiştir.
  • Üçüncü taraf doğrulamasını ortadan kaldırarak maliyet düşürülmüştür.
  • Merkeziyetsiz olması büyük bir avantajdır.
  • İşlemler güvenli, hususi ve verimlidir.
  • Saydam  bir teknolojiye haizdir.

Eksileri

  • Bitcoin madenciliği ile ilişkili mühim teknoloji maliyeti
  • Saniyede düşük işlem sayısı
  • Yasadışı faaliyetlerde kullanım zamanı
  • Saldırıya uğramaya duyarlılık

Blockchain için Sırada Ne Var?

İlk olarak 1991’de bir araştırma projesi olarak tavsiye edilen blockchain, yirmili yaşlarının sonlarına gelmiş bulunuyor. Kendi çağındaki bir çok Y kuşağı şeklinde, blockchain de son yirmi yılda kamu incelemesinin adil payını görmüş oldu. Buan ek olarak dünyanın dört bir tarafındaki işletmeler, değişen teknolojinin neler yapabileceği ve gelecek yıllarda nereye gittiği hakkında ciddi tartışmalar yaşıyor.

Halihazırda uygulanmakta ve keşfedilmekte olan teknoloji için birçok ergonomik uygulama ile blockchain nihayet yirmi dokuz yaşlarında.

Blockchain’in oyuz yaşına girmeye hazırlanırken, sorun artık eski şirketlerin teknolojiyi yakalayıp yakalayamayacakları değil, bu teknolojiye “ne süre” geçecekleri sorusudur.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir