Blockchain Yönetişimi Nedir?

Kolay bir ifadeyle, ” Yönetim”, her kullanıcı yada katılımcının uymayı kabul etmiş olduğu bir yapıdır. Kullandığımız her şey bir tür yönetişim altındadır. Temel amacı, kullanıcının yada katılımcının gereksinimlerini mümkün olan en verimli şekilde mevcut kaynaklarla karşılamak ve yapının uzun vadeli sürdürülebilirliğini sağlamaktır. Gerçek dünyada yada dijitalde olsun,  bu durum her tür grup için geçerlidir .

Bundan dolayı, bilhassa bir kurum büyüdükçe, kurum yada hizmet için yönetişim giderek daha olmazsa olmaz hale gelir. Yönetişim tarzının da mevcut gereksinimle ilgili olması için gelişmeye devam etmesi gerekiyor, sadece bunu söylemek yapmaktan fazlaca daha kolaydır.

Başlangıçta blok zinciri, minik kullanıcı tabanı göz önüne alındığında, yönetişimden bağımsız bir sistemdi. Sadece boyut ve karmaşıklık arttıkça, daha iyi yönetim doğru yönetişim gerektirir. Merkezi olmayan yönetişimin iyi mi çalıştığını idrak etmek size değişik gelebilir. Bundan dolayı, ilk olarak geleneksel yönetişim biçimlerine bir göz atmak daha iyidir:

Yönetim Formatı

Günümüzde kullanılan değişik yönetişim stilleri vardır, sadece hepsi temelde iki ana türden kaynaklanmıştır:

  • Direkt Yönetişim
  • Temsilci Yönetişim

Direkt Yönetişim

Adından da anlaşılacağı şeklinde, saf anlamıyla doğrudandır. Her katılımcı yada kullanıcı, her sonucu direkt oylayacaktır.

Artıları:

  • Burada her oy hakkaten önemlidir.
  • Aracı olmadığı için tam bir şeffaflık sunar.
  • Bu, minimum bölünme ve daha çok ortaklaşa iş fırsatı ve bir karara varmak için açık münakaşa sunar.
  • Kullanıcılar / katılımcılar elde ettikleri şey üstünde fazlaca daha çok kontrole haiz olma eğilimindedir.
  • Bu hem de hükümetin fazlaca daha görevli olduğu anlamına gelir.
  • Hükümetteki herhangi bir haydut görevli hızla görevden alınabilir.
  • Burada oy vermek bir ayrıcalıktan fazlaca bir sorumluluktur.

Eksileri:

  • Çoğu zaman bir düşünce birliğine varmanın fazlaca zor bulunduğunu kanıtlar.
  • Herkesi mevzu ve oylama süreci hakkında eğitme ihtiyacı sebebiyle maliyetli olabilir.
  • Bazı insanoğlu katılmak istemeyebilir.
  • Bazı kullanıcılar, daha iyi olanı düşünmeden bencilce oy kullanabilir.
  • Etkili bir kullanıcının yada kişinin başkalarına baskı yapabileceği aşırı manipülasyon riski vardır.
  • İnsanlar yada kullananların duyguları burada devreye girebilir.
  • Hepsinin en büyük problemi, grup büyüdükçe, işlevsel olmayan noktaya kadar yönetmenin giderek zorlaşmasıdır.
  • Bilhassa günümüzde averaj insanlarda gözlemlenen kısa dikkat süresi sebebiyle aşırı informasyon yükü meydana gelebilir.

Temsilci Yönetişim

Bu modelde, tüm kullanıcılar yada kişiler, kendi adlarına tüm yönetim kararlarını alacaktır. Yeni kurallar üstünde oy verecek ve bu tarz şeyleri uygulayacak birkaç kişiyi temsilcisi olarak seçerler. Bu yönetişim modelinin artıları ve eksileri aşağıdaki gibidir:

Artıları:

  • Bu model verimli ve kararlar daha süratli alınabilir.
  • Herhangi bir problemi çözmek nispeten daha kolaydır.
  • Çoğu zaman daha iyisi için, nihai kararlar fazlaca dengelidir.
  • Kullanıcılar yada kişiler temsilcilerini seçebilir.
  • Ufak bir temsilci grubunu bilgilendirmek daha kolay olduğu ve bilgili insanoğlu oldukları için uygun maliyetli.
  • Büyük bir grubu yönetmek nispeten daha kolaydır.

Eksileri:

  • Temsilciler seçildikten sonrasında kendi çıkarları doğrultusunda çalışabilirler.
  • İnsanların güvenine gore oynayamayabilirler.
  • Kullananların yada kişilerin bazı bölümleri, çoğunluğa yarar sağlamış olduğu için karardan daima mutsuz olacaktır.
  • Temsilciler içinde organik bir hesap verebilirlik eksikliği vardır.
  • Büyük bir aldatıcı seçim uygulamaları şansı var.

Blockchain yönetişimine iyi mi dahil edildiğini açıkça idrak etmek yazımızın ilerleyen bölümlerinde bu noktalara ihtiyacınız olacak.

Blockchain Yönetişimi Nedir?

Bir çok şirket ve yönetim birimi doğası gereği merkezileştirilmiştir, bundan dolayı onları çoğu zaman bir liderlik ekibi yönetir.

Bununla beraber, blockchain, fazlaca sayıda hareketli parça ve özelliğe haiz merkezi olmayan bir ağdır. Bu, daha iyi kullanıcı yararı ve kullanıcı kontrolü sağlamak için daima kullanıcının ihtiyacına gore uyarlanmaya ve ayarlanmaya çalışılması ihtiyaç duyulan devamlı gelişen bir sistemdir. Bundan dolayı, blok zincirinin değişen zamanlara ve gereksinimlere iyi mi adapte olabileceği ve bunlarla ilgili kalabileceği mekanizmaya blok zinciri yönetişimi denir.

Niçin Bu Kadar Mühim?

Blockchain yönetişimi söz mevzusu olduğunda uyarlanabilirlik ve yükseltilebilirlik iki mühim özellik haline gelir. Birçok uzmana gore, bir blockchain ağının devam eden gelişmenin ortasında gelişme ve yükseltme kabiliyeti, güncel ve rekabetçi kalmak için mühim bir farklılaştırıcıdır.

Blockchain Yönetişiminden Kim Mesuldür?

Blok zinciri yönetişimi çoğu zaman dört merkezi topluluğu ihtiva eder, sadece her birinin ne dereceye kadar dahil olduğu blok zincirinden blok zincirine değişmiş olur. Bu topluluklar aşağıdaki gibidir :

  • Çekirdek geliştiriciler: Blok zincirinin temelini oluşturan ana kodu korumaktan sorumludurlar. Merkezi kodu değiştirebilmek için kod ekleyip çıkarabilirlerse de, bunu ağ genelinde yürürlüğe koyamazlar.
  • Düğüm operatörleri: Blok zinciri defterinin tam bir kopyasına haiz oldukları ve bunu bilgisayarlarında çalıştırdıkları için, özelliği kendi düğümlerinde uygulayıp uygulamayacaklarına karar verebilirler. Kod geliştiricileri, sağlanan özellikler üstünde anlaşmak için düğüm operatörlerine bağımlıdır.
  • Token Sahipleri: Bunlar, blockchain tokenını tutan kullanıcı ve varlıklardır. Çeşitli blok zincirlerine bağlı olarak, hangi özelliğin uygulanacağına, fiyat belirleyeceğine vb. ilişkin çeşitli derecelerde oy hakkına sahiptirler. Genel olarak, yatırımcılar ana token sahibi topluluğun mühim bir bölümünü oluşturur.
  • Blockchain Ekibi: Çeşitli roller üstüne alan bir şirket yada kar amacı gütmeyen bir kurum olabilir. Birincil rol, fonu ve proje geliştirmeyi yönlendirmektir. Ek olarak , kod geliştiriciler ve düğüm operatörleri ile görüşme etmek ve çoğu zaman bir pazarlama görevi üstüne almak için daha geniş yatırımcı ve destekçi topluluklarını temsil ederler. Mesela, Bitcoin ve Ethereum’un her birinin bir temeli varken , Ripple bir şirket tarafınca yönetilen bir proje örneğidir.

Blockchain Yönetimlerinin Unsurları

Yönetişim şekillerinin kategorize edilmesinin birçok yolu vardır. Blok zinciri söz mevzusu olduğunda, birincil kategorileri belirlemek, etkili bir blok zinciri yönetişim yapısını değerlendirmek ve geliştirmek için fazlaca önemlidir. Tipik organizasyonların mevcut yönetişimiyle karşılaştırıldığında, blok zinciri yönetişimiyle ilgili olan dört kategori düşünebiliriz:

  1. Uzlaşma
  2. Teşvikler
  3. Data
  4. Yönetim Yapısı

Bunların her birini bir sonraki bölümde tartışacağız ve optimum blok zinciri yönetişimi için ne kadar mühim parametreler olduklarını göstereceğiz.

Blockchain Yönetişim Stratejileri: Zincir Dışı ve Zincir İçi

Blockchain teknolojisi oldukça yenidir ve bundan dolayı Bitcoin haricinde kati atış stratejileri yoktur. Dolayısıyla, daha geniş anlamda, blok zinciri yönetişimi iki türe ayrılabilir:

  1. Zincir Dışı Yönetişim
  2. Zincir İçi Yönetişim

Zincir Dışı Yönetişim

Zincir dışı yönetişim, çoğu zaman bir blok zinciri topluluğu, mesela çekirdek geliştiricileri, madencileri, kullanıcıları ve iş organizasyonları içinde bir denge sağlar. Bitcoin ve Ethereum bu yönetişim modelini takip ediyor.

Bu tür yönetişim modeli, geleneksel yönetişim yapısına benzer. Sadece geleneksel yönetişim modelleriyle bazı benzerlikler ve bazı farklılıklar vardır.

Zincir dışı model nispeten merkezileştirilmiştir. Şu demek oluyor ki kararlar birkaç şahıs tarafınca alınır. Pek fazlaca ana akım kullanıcı, teknik informasyon yada mali güç eksikliği sebebiyle karar vermede söz hakkına yada kafi etkiye haiz değildir. Bu, daha ilkin tartıştığımız Direkt Yönetişime benziyor ve bundan dolayı, pek fazlaca şahıs Direkt yönetişimin blok zinciri sürdürülebilirliği için bir tehdit oluşturduğuna inanıyor.

Bununla beraber, farklılıklar, merkezi olmasına karşın, zincir dışı yönetişimde geleneksel yapılardan fazlaca daha çok esneklik sunması gerçeğinde yatmaktadır. Mesela sert çatalı ele alalım. Bir kullanıcı hangi blok zincirini takip edeceğini seçmekte özgürdür. Merkezileştirilmiş yapı tarafınca karar verilen yeni ayrılmış zincir yada eski klasik protokolü kullanmaya devam edin. Orijinal zincir protokolünün bölünmesinin bedeli, endüstrilerdeki yada hükümetteki geleneksel yönetişim senaryolarına kıyasla fazlaca daha düşüktür.

Zincir Dışı yönetişim stratejisini etkileyen dört bileşene bakalım.

Zincir haricinde, toplumdaki liderler çoğu zaman sonucu alır. Bitcoin durumunda, Bitmain şeklinde büyük madencilik oyuncuları, çekirdek geliştiriciler ve ticari varlıklar birbirleriyle etkileşime girer ve genel bir düşünce birliğine varır .

Mükemmel bir motive edici olmasına karşın, teşvik türü, Zincir Dışı projelerin değişik kuruluşları yada toplulukları için değişim gösterir. Madenciler ücretlerin peşindeyken, geliştiriciler ağ değişikliğinin kontrollü bir halde dahil edilmesini ve artan başarısını isterler ve öteki taraftan işletmeler kendileri için en iyi olanı ararlar. Bu değişik teşvik, hard fork ile sonuçlanan sorunlara yol açma potansiyeline haizdir. Fena şöhretli Bitcoin Cash hard fork’u ilk olarak teşvik problemlerinden kaynaklanıyordu.

Bitcoin ve öteki halka açık blok zincirleri hakkında bilgiler benzersiz bir önermedir. Bitcoin’in organik şeffaflığı ve güvenilmez, merkezi olmayan doğası, hükümetler yada büyük firmalar tarafınca kullanılamayan platformun mekaniğine dair içgörüler sunar. Bu şeffaflık son aşama yararlıdır, sadece ağ tesirleri yerleşik konumları sağlamlaştırdığında değişik tarafların kutuplaşmış teşviklerini de tetikleyebilir. Data blok zincirlerinde muhteşem değildir, sadece geleneksel yönetişim modellerinden fazlaca daha iyidir ve İnternet üstündeki bilgilerin dağılımını tekrardan tanımlayabilir.

Tipik Teknoloji firmaları ve öteki medya kuruluşları kadar merkezileştirilmemiş olsa da, zincir dışı yüksek düzeyde bir merkezileştirme ihtiva eder. Onu geleneksel yönetişim yapısının hiyerarşik yapısından ayıran şey, teknik olarak bilgili geliştiricilerin geliştirme sonucuna katkıda bulunma kabiliyetidir. Bunun mükemmel bir örneği, Bitcoin’in BIP tavsiye mekanizması olacaktır.

Zincir İçi Yönetişim

Zincir İçi Yönetişim, blok zinciri yönetişim yapılarındaki son olarak giriştir ve öteki Zincir Dışı yöntemlerin aksine, açıkça blok zinciri için oluşturulmuştur. Doğası gereği fazlaca daha demokratik olan Zincir İçi yönetişim yöntemi, oyuna bazı büyüleyici, gelecek vaat eden sadece kutuplaştırıcı kavramlar sunar.

Zincir İçi yönetiminde direkt demokrasi, bir ağın hususi gereksinimlerine gore optimize edilebilen blockchain’in yerleşik oylama mekanizması yardımıyla elde edilir. Burada düğüm operatörlerinin yönetişime katılımının tamamen gereksiz hale geldiğine dikkat edin, bundan dolayı bir tek zincir üstündeki süreci takip etmeleri gerekiyor. Bu, varsayılan kararları kuvvetli kılar ve hard forktan kaçınmak için daha yüksek bir talih sağlar.

Zincir İçi yönetişim modelindeki blockchain protokolü, direkt bir oylama mekanizması vasıtasıyla düşünce birliğine varılmasına izin verir . Bu düşünce birliği yöntemi, her bir blok zinciri ihtiyacına uyacak birkaç minik optimizasyonla direkt demokrasiyi çağrıştırıyor.

Oylama neticeleri algoritmik olarak yönetilir ve bunların otomatik yürütülmesi direkt protokole yerleştirilir. Bu, yönetişim için tamamen yeni bir düşünce birliği biçimidir. Bundan dolayı başarı göstermiş olup olmadığını değerlendirmek için kafi zamanı olan gerçek bir kullanım durumu yoktur.

Zincir İçi yönetişim modelindeki teşvikler, Zincir Dışı modelinkinden fazlaca farklıdır. Zincir İçi yönetiminde karar verme gücü geliştiricilerden ve madencilerden genel kullanıcılara aktarılır. Demokrasi elde edilirken, şimdi bu yöntemin blok zincirinin gelişimini doğru yönde yönlendirmede ne kadar etkili olacağı, tıpkı direkt demokraside bahsedilen eksilerden biri şeklinde, sorgulanmaktadır.

Oyun esnasında değişik teşviklerle, kullanıcılar içinde çıkar çatışması ortaya çıkması kaçınılmazdır. Bir çok kullanıcının kati olarak haiz olamayacağı uygun teknik informasyon olmadan, kullanıcılar platformun çıkarına en iyi şekilde karar vermeyebilir.

Zincir İçi sistemdeki bilgilere ilişkin şeffaflık, Zincir Dışı yönetişimde sunulandan fazlaca daha iyidir. Bitcoin’in gelişmiş şeffaflığı ile BIP önerisi haricinde, Zincir Dışı yönetişim yapısında benzer bir şeffaflık seviyesi sunan başka hiçbir blok zinciri yoktur.

Bu, Zincir İçi Yönetişim modelinin şaşırtıcı bir özelliğidir. Yönetişim görevi blok zincirinin kendisi üstünde yürütülür. Belirtildiği şeklinde, düşünce birliği merkezi olmayan bir oylama mekanizmasıyla elde edildiğinden, blok zincirinin Zincir dışı muadillerine gore fazlaca daha uyarlanabilir ve esnek olmasını sağlar.

Burada, blok zincirinin iyi mi çalıştığına ilişkin protokoller, yerleşik kabiliyetlere ve modifikasyonlar için yazılmış prosedürlere haiz zincir içi akıllı sözleşmelerde saklanır. Blok zincir işleminin kuralları, blok zincirinin kendisinde saklanır..

Bir grup yada topluluk boyutu büyüdükçe, demokrasilerin, insanların duygusal yada egoist doğası sebebiyle başarısız olmaya başladığını gördük. Bu, Zincir İçi yönetişim mekanizması için büyük bir risk oluşturmaktadır.

Zincir İçi Yönetişimin Zorlukları

Ölçeklenebilirlik problemi burada büyük bir kaygı deposu olmaya devam ediyor. Topluluk ne kadar büyükse, onu verimli bir halde yönetmek o denli karmaşık ve zor hale gelir.

Blockchain topluluğu, zincir içi yönetişimin kıymeti mevzusunda oldukça bölünmüş durumda. Kuramsal olarak, buradaki herhangi bir değişim, blok zincirinin kendisine programlanabilir ve izin verilen varlıklar vasıtasıyla oylanabilir ve peşinden kodda otomatikman uygulanabilir.

Sadece gerçekte bu yaklaşım bazı ciddi zorlukları bununla beraber getirir:

  1. Tüm üyeler, büyük ve değişik bir toplulukta güvence edilemeyen bir tüm olarak grubun çıkarları doğrultusunda hareket etmelidir.
  2. Blok zincirleri değişmezdir, bundan dolayı tavsiye edilen herhangi bir değişim için oylar verildikten sonrasında geri alınamaz.
  3. Eski yönetişim modellerini zincir içi dinamikler üstünde tekrardan yaratmaya yönelik organik bir eğilim, yüksek sürtüşme şansını artırır.
  4. Deneysel bir yönetişim modeliyle uzun vadeli sürdürülebilirliğe ulaşmak, gerçekte fazlaca daha çok süre ve çaba gerektirecektir.

Şimdi, Zincir İçi yönetişim kullanan bazı blok zinciri projelerine göz atalım.

Zincir İçinde Yönetilen Bazı Blockchain Projeleri

Hâlâ gelişme ve gelişme döneminde olmasına karşın, her gün ortaya çıkan daha çok zincir üstünde yönetilen blok zinciri projesi var. Bu projelerden bazılarına bakalım.

Tezos

Tezos, Zincir İçi yönetişim modelinin başlıca oyuncularından biridir ve özyönetim sorununu çözmüş şeklinde görünüyorlar.

Tezos, kendi kendini değiştiren bir blok zinciri olarak adlandırılır bundan dolayı mevcut ihtiyaçlara gore sert çatallar yapmadan gelişebilir ve bu ifade zincirin parçalanmaması anlamına gelir. Hisse senedi modeline dayalı akıllı sözleşmelerin kanıtı, kullananların zincir tekrardan yazmalar da dahil olmak suretiyle herhangi bir platform değişikliği için oy kullanmasına olanak tanır. Tezos platformunda oylama, zincir içi yönetişim ve kendi kendini değişiklik yapma olaylarının bir kombinasyonu olduğundan, oylama süreci topluluğun gereksinimlerine gore değiştirilebilir.

Proof of stake modelinin bir versiyonunun kullanılması, buradaki oylamanın kullanıcı bahislerine gore ağırlıklandırıldığı anlamına gelir. Hisse bazlı bir oylama sistemi, bir kullanıcının ne kadar fazlaca finansal kaynağa haiz olursa, kararının zincirde o denli kıymetli olduğu anlamına gelir. Sadece averaj kullanıcılar kafi finansal güce haiz olmadığından, Tezos merkezileştirme eğilimindedir. Bu, direkt demokrasinin benzer bir “çoğunluk kuralları” meselesini göstermektedir. Sadece, kullananların oylarını başkalarına devretmeyi seçebilecekleri, Tezos’u daha temsili bir demokrasi haline getiren delege demokrasiler isminde olan bir özellik var.

Decred

Decred’de kullanılan zincir içi yönetişim modeli , gücü hem paydaşlara hem de madencilere aktarmayı amaçladığından oldukça karmaşıktır. Blok zinciri, bilet sahibinin oylama yönetimine dayanmaktadır. Decred, bunu başarmak için Proof of work ve Proof of stake üstüne kurulu hibrit bir düşünce birliği mekanizması ihtiva eder.

Proje, tıpkı Dash şeklinde, doğası gereği kendi kendini finanse ediyor. Burada benzersiz olan bir şey, hissedarların bu fonun iyi mi tahsis edileceği mevzusunda tam özerkliğe haiz olmasıdır.

Topluluk, çeşitli iyileştirme önerileri sunabilir ve peşinden bir bilet oylama süreci vasıtasıyla belirli gelişimleri finanse etmek için oy kullanabilir. Burada Decred coinlerine yatırım meydana getiren tüm insanoğlu karar alma sürecine katılabilir. Sadece, oylama süreci direkt zincir üstünde gerçekleşmez ve bundan dolayı şeffaflık mevzusunda bazı endişeler uyandırır.

DFINITY

“İnternet Bilgisayarı” olarak adlandırılan DFINITY , merkezi olmayan bir bulut bilgisayardır. Kullanıcıları aynı anda saldırılardan korumak ve zincir içi yönetişim ve güvenliği dinamik olarak optimize etmek için “Blockchain Sinir Sistemi” (BLS) adlı algoritmik bir yönetim mekanizması kullanır. Bu özellik, DFINITY’nin bir hücum durumunda zincir tekrardan yazma özelliğine izin vermesini sağlar. Oldukça optimize edilmiş bir hisseli düşünce birliği mekanizması kanıtı kullanır.

EOS

EOS, Zincir İçi yönetişimin bir başka örneğidir. Delegated Proof of Stake (DPoS) konsensüs mekanizmasını kullanır. Buradaki her kullanıcı yada katılımcı, platformda bir hesap açmak için EOS tokenları satın almalıdır, bu da onlara oy hakkı verir. EOS, madencilere oylama gücü vermez.

Netice

Yukarıdaki tartışmadan, anlaşılacağı suretiyle belirli bir blok zincirini yönetmenin doğru bir yolu yoktur. Değişik kullanım durumları, değişik yönetim süreçleri gerektirir. Tecrübe etme yanılma, hangi yöntemlerin mevcut olduğu mevzusunda yaratıcı olmak, devamlı inovasyon ve üretken tartışmalar, blok zinciri yönetmenin muhteşem yoluna adım adım yaklaşmak için en iyi seçeneğimizdir.

Zincir Dışı ve Zincir İçi hibrit bir yönetişim sisteminin geçerli olma olasılığı daha yüksektir. Geliştiricilerin hangi şekilleri kullanmaya karar verdikleri mühim değil. Bir şey daima doğru kalacaktır. O da  blockchain topluluğunun herhangi bir varlığı, gereksinimlerine en uygun olanları tercih edeceğidir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir