Merkez Bankası Dijital Parası Nedir? CBDC Nedir?

Merkez bankası dijital para, fiat paranın dijital biçimidir. Mevcut CBDC terimi direkt Bitcoin’den esin almıştır. Sadece CBDC, devlet tarafınca verilmemiş ve hükümet tarafınca beyan edilen yasal ihale statüsünden yoksun olan sanal para ve kripto para biriminden de farklıdır. Bu yazımızda Merkez bankasının dijital parası hakkında dört gözle beklenen sorularını cevaplamaya çalışacağız.

Merkez Bankası Dijital Para Birimi (CBDC) Nedir?

Merkez Bankası Dijital Para Birimi (CBDC), belirli bir ulusun (yada bölgenin) bir fiat para biriminin dijital biçimini temsil eder. Merkez Bankası Dijital Para Birimi (CBDC) ülkenin yetkili para otoritesi tarafınca verilir ve düzenlenir.

İngiltere Merkez Bankası, CBDC’yi şu özelliklere haiz elektronik CB parası olarak tanımlamıştır:

  • Rezervlerden daha geniş bir halde erişilebilir,
  • Potansiyel olarak perakende işlemler için nakitten fazlaca daha çok işleve haizdir,
  • Öteki Merkez Bankası parası türlerinden ayrı bir operasyonel yapıya haizdir ve potansiyel olarak değişik bir temel amaca hizmet etmesine izin verir.

Merkez Bankası Dijital Para Birimi (CBDC) ‘ni Idrak etmek

Dünyanın dört bir tarafındaki geleneksel bankacılık düzenleme otoriteleri, bir blok zinciri ağında çalışan Bitcoin ve Ethereum benzer biçimde popüler kripto para birimlerinin artan nüfuzunu denetlemek için savaşım etti. Bu tür sanal para birimleri, merkeziyetsiz ve düzenlemeden bağımsız yapıları sebebiyle büyük popülerlik kazanmıştır. Bu sebeple bir ülkenin düzenleyici otoritesinin (bir merkez bankası benzer biçimde) kapsamı ve kontrolü altında çalışan günümüzün geleneksel bankacılık sistemi için bir tehdit haline gelmiştir. Kripto para birimlerinin değerlemelerini yedeklemek için herhangi bir uygun biriki bakımı mevzusunda netlik yoktur. Ek olarak, yeni kripto para birimlerinin piyasaya sürülmeye devam etmesi, dolandırıcılık, hırsızlık ve korsanlık olasılığı mevzusunda endişeleri de artırmıştır.

Bu tür kripto para birimlerinin büyümesini ve tesirini denetim edemeyen, dünyanın dört bir tarafındaki birçok önde gelen merkez bankası kendi kripto para sürümlerini piyasaya sürmek için çalışıyor. Çalışmaya hemen hemen geçmeyen bankalar ise bunu gerçekleştirmeyi düşünüyor. Bu düzenlenmiş kripto para birimleri, merkez bankası dijital para birimleri olarak adlandırılır. Bu paralar belirli bir ülkenin ilgili para otoriteleri yada merkez bankaları tarafınca işletilecektir. Dijital fiat para birimleri yada dijital temel para olarak da adlandırılan CBDC, bir ülkenin fiat para biriminin dijital bir temsili benzer biçimde hareket edecektir. Ek olarak altın yada forex benzer biçimde uygun oranda parasal biriki tarafınca desteklenecektir.

Merkez Bankası Dijital Para Birimi (CBDC)’nin Özellikleri

Her CBDC birimi, kağıt bir faturaya eşdeğer güvenli bir dijital vasıta benzer biçimde davranacak ve bir ödeme modu, bir kıymet deposu ve bir hesap birimi olarak kullanılabilir. Benzersiz bir seri numarası taşıyan kağıt tabanlı bir kağıt para birimi benzer biçimde, her CBDC birimi de taklidi önlemek için ayırt edilebilir olacaktır. CBDC, Merkez bankası tarafınca denetim edilen para arzının bir parçası olacaktır. Bu sebeple madeni paralar, bonolar, banknotlar ve tahviller benzer biçimde öteki düzenlenmiş para biçimleriyle beraber çalışacaktır. CBDC, her iki para birimi dünyasının da en iyi özelliklerini almıştır.  Kripto para birimleri benzer biçimde dijital formun rahatlığını ve güvenliğini ve geleneksel bankacılık sisteminin düzenlenmiş, yedek destekli para dolaşımını getirmeyi amaçlamaktadır. Ülkenin belirli bir merkez bankası yada öteki yetkili para otoritesi, çalışmalarından yalnızca görevli olacaktır.

İngiltere Merkez Bankası (BOE), CBDC teklifini başlatan öncü oldu. Bunu takip eden ise, Çin Halk Bankası (PBoC), Kanada Bankası (BoC) olmuştur. Uruguay, Tayland, Venezuela, İsveç ve Singapur merkez bankaları benzer biçimde öteki ülkelerin merkez bankaları da CBDC teklifinin olasılık ve geçerliliği araştırıyor.

Merkez Bankası Dijital Para Birimi (CBDC)’nin Yararları

Merkez bankasının CBDC’leri keşfetmesini teşvik eden ana potansiyel faydalar şunlardır:

Verimlilik: CBDC’ler, mevcut ödeme sistemlerindeki sürtünmeyi azaltabilir, potansiyel olarak maliyeti düşürür ve kesinliği sağlarken işlemlerin hızını artırır.

Daha geniş vergi tabanı: CBDC’ler potansiyel olarak efektif vergi tabanına daha çok ekonomik etkinlik getirebilir, vergi kaçakçılığını sınırlayabilir, vergi gelirlerini artırabilir ve CBDC’nin yasadışı amaçlarla kullanımını engelleyebilir.

Esnek para politikası: CBDC’ler, para politikasında yeni esnekliği kolaylaştırabilir, kuramsal olarak merkez bankalarının negatif nominal faiz oranları belirlemesine ve bozucu olmayan helikopter indirimleri yada merkez bankası parasını geri çekmelerine izin verebilir.

Ödeme geri döndürmez: CBDC’ler, hususi olarak yönetilen ödeme sistemleri için bir arka durdurucu görevi görebilir ve kriz zamanlarında ödeme sistemlerinin bozulma riskini ortadan kaldırabilir.

Finansal içerme: CBDC’ler, banka hesabı olmayan ve yetersiz bankası olan bireylerin elektronik ödeme sistemlerine ve potansiyel olarak öteki finansal ürün ve hizmetlere erişebilmeleri için bir ağ geçidi görevi görebilir.

Merkez Bankası Dijital Para Birimi (CBDC)’nin Riskleri

CBDC’lerin birçok potansiyel faydası, aşağıdakiler dahil hem finansal hem de teknik potansiyel risklere karşı tartılmalıdır:

Bankacılık sisteminin ortadan kaldırılması: Bir çok CBDC planı iki katmanlı bir mimari ihtiva eder. CBDC’nin kendisi temel bir işlevsel katman olarak hizmet eder. Mevcut hükümet dışı finans kurumları kullanıcılarla arayüz oluşturan ikinci bir katmanı yönetir. Bununla beraber, işlem sürtüşmelerini azaltarak ve hatta muhtemelen faiz getiren hesaplar sağlayarak, CBDC’ler bankacılık sisteminin mühim alanlarını ortadan kaldırabilir.

Devlet müdahalesinin yanlış kalibrasyonu: Kafi merkez bankası nezaretini sağlamak ile yeniliğe yer bırakmak arasındaki denge, her iki tarafın da aşırı vurgulanması risklerini bununla beraber getirir.

Düzenleyici uzmanlık ve kapasite eksikliğinden meydana gelen finansal riskler: Düzenleyiciler, CBDC’lerin niçin olduğu trajik yapısal değişimleri ve finansal yenilikleri ele almak için araçlar ve uzmanlık geliştirebilirler.

Gizlilik kaybı: Mevcut gizliliği artıran teknolojilerin sınırlamaları göz önüne alındığında, CBDC tasarımcıları en başından itibaren yasal ve teknik azaltmaları dikkate almalıdır.

Teknolojik güvenlik açıkları yada yerleşik tasarım hataları: Tutucu tasarımla bile, CBDC’ler mühim informasyon güvenliği başarısızlıkları riski taşıyan teknik bir deneyi temsil edecektir. Tasarım hatalarının düzeltilmesi bilhassa zor olabilir.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir