Pandeminin Ekonomi Üzerindeki Etkileri

Halk sağlığı yetkilileri, koronavirüs salgınını bastırma umuduyla, Amerikalılara, kişinin iş yerine gidip gelme de dahil olmak suretiyle karşı karşıya temastan kaçınması icap ettiğini söylüyor. Bu adımlar tıbbi açıdan ne kadar lüzumlu ve ciddi olursa olsun, öngörülebilir bir gelecek için dış dünyadan uzak durmanın ve toparlanmanın bir öteki yönü var: Ekonominin büyük alanları durma noktasına geliyor. Yaşanmış olan bu salgın,  küresel bir salgın olduğundan, neredeyse tüm dünyada aynı şeyler oluyor, aynı durumlar yaşanıyor ve iktisat zarar görüyor.

Aslına bakarsak, SARS-CoV-2 virüsü dünya genelinde ne kadar oldukca yayılırsa yalnız sağlığımız için değil, geçim kaynaklarımızla ilgili kaygı de o denli büyük olur.

Ufak Bir Dipnot: Bu yazı itibariyle, ilgili COVID-19 hastalığının ortalama 31 milyon doğrulanmış vakası vardır

COVID-19 şeklinde bir pandeminin küresel iktisat üstünde ne kadar büyük bir tesiri olabilir? Son olarak ekonomik tahminler, bilhassa birkaç ay sonrasında potansiyel bir aşı ile, bunun acıklı olacağını gösteriyor. Nitekim, Internasyonal Para Fonu  IMF, geçtiğimiz günlerde salgının Büyük Bunalım (Great Depression)’dan  bu yana en fena ekonomik çöküşü tetikleyeceğini öngördü.

Temel Noktalar

• Belirli bir pandeminin ekonomik tesiri, altta yatan niçin süratli bir halde denetim altına alınırsa uzun soluklu olmayabilir. Sadece COVID-19’un geniş yayılımı, muhtemelen daha uzun soluklu bir gerilemeye gireceğimiz anlamına geliyorr.

• Çağıl tarihin en büyük salgını, birçok hizmet tabanlı işletmenin çift haneli kayıplara uğramış olduğu 1918-1919 İspanyol Gribi idi.

• Direkt hane halkına para göndermek şeklinde hükümet müdahalelerinin, mağazalar kapalıyken daha azca tesiri olabilir ve insanoğlu paketleri kapısına gelmekten bile korkarlar.

• Bir pandeminin ortaya çıkması, işçilerin acil durum fonlarını desteklemeleri ve ihtimaller içinde bir iş yitirilmesine karşı hazırlıklı olduklarından güvenli olmaları için iyi bir zamandır.

Birbirine Bağlı Iktisat

ABD Birleşik Devletleri’ndeki ve dünyanın dört bir tarafındaki milyonlarca insanoğlunun sanal bir kilitlenme içinde olduğu düşünüldüğünde, iktisat genelinde bir dalgalanma tesiri kaçınılmazdır.

Normal olarak, belirli endüstriler hasarın en büyük kısmını taşıyor. Dükkanlar ve restoranlar, kapılarını tamamen kapatmazlarsa boşalmaya adım atar ve ciddi oranlarda zarar eder. Lüzumlu olmayan seyahatler yavaşlar ve yalnız havayolları ve yolcu gemisi işletmecileri için değil, gezim gelirine dayanan daha minik işletmeler için de gelirleri azaltır. Sıralama bu şekilde devam ediyor.

Bununla beraber, görünüşte alakasız sektörlerde çalışanlar, toplumsal mesafenin ikincil etkilerini de hissedebilirler. Mesela, üreticiler – bilhassa tıbbi alan dışındakiler – alışveriş yavaşladıkça daha azca sipariş görebilir. Satın alan tabanının bir kısmı işini kaybetmiş olduğu için bankaların daha çok kredi temerrütünü karşılaması gerekebilir. Ve petrol şirketleri, yatırımcılar talebin zayıfladığını sezdikçe fiyatların düştüğünü görüyor.

Bilinmeyen korkusu ve bizi nelerin beklediğini öngörememek bu ekonomik tesirleri ciddi oranda şiddetlendirebilir. Bu, görünüşte istikrarlı bir istihdamı olan bireyler ve ailelerin bile finansal artçı şokun denetim altına alınamaması durumunda satın alımları sınırlamaya başlayabileceği anlamına geliyor.

Pandeminin Tesirinin Ölçülmesi

Her pandemi benzersizdir, bu da herhangi bir krizin neticelerini tahmin etmeyi bilimden daha eğitimli bir tahmin yürütür. Dahası, COVID-19 şeklinde bir şeyin en fena durum tahminleriyle karşılaştıran pek oldukca yeni örnek yoktur. Mesela, 2009’daki H1N1 gribi yaygındı. Sadece bu grip o denli ölümcül değildi; Hastalık Denetim Merkezleri (Centers for Disease Control), ABD’de 60 milyon olay bulunduğunu ve bunun 13.000’den azca ölümle sonuçlandığını tahmin ediyor.

Çağıl zamanlarda en yakın karşılaştırma, bir asırdan fazla bir süre ilkin, değişik bir H1N1 virüs türünün niçin olduğu sözde “İspanyol Gribi” nin 1918’den 1919’a kadar dünyayı kasıp kavurmasıyla gerçekleşti. CDC tahminlerine nazaran, ortalama 500 milyon insan sonunda dünya genelinde ortalama 50 milyon kişinin yaşamını alan bu hastalığa yakalandı.

ABD vatandaşlarına Dışişleri Bakanlığı tarafınca COVID-19 sebebiyle tüm internasyonal seyahatlerden kaçınmaları tavsiye edildi. ABD Birleşik Devletleri’nde yaşayan ABD vatandaşlarına, belirsiz bir süre için yurtdışında kalmaya hazır olmadıkları sürece ABD’ya derhal geri dönmeleri söylendi.

20. yüzyılın başlarına ilişik ekonomik veriler azdır. Bununla beraber, St. Louis Federal Biriki Bankası tarafınca meydana getirilen bir çözümleme, birçok işletmenin, bilhassa hizmet ve eğlence odaklı olanların “gelirde çift haneli kayıplar yaşadığını” tahmin etti. O zamanlar, temeldeki sıhhat acil durumu 1919’da yatıştığı için ekonomik bozulma kısa sürdü.

Mevcut pandemi iyi mi karşılaştırılır? Koronavirüsün ölüm oranı kesinlikle İspanyol Gribinden daha azca olsa da, ekonomik bedeli oldukca daha ciddi olacak şeklinde görünüyor.

Altta yatan virüs oldukca bulaşıcı olduğundan – Hong Kong Üniversitesi ve Harvard Üniversitesi’nden bir grup araştırmacı, dünya nüfusunun dörtte biri ile yarısının virüsü “sert denetim önlemleri yada aşı bulunmayan” virüsü kapma olasılığının yüksek bulunduğunu tahmin ediyor. Hükümetler bu virüsün dünya genelinde yayılmasını denetlemek için sert önlemler alıyor, sadece bir çok alışverişçiyi ve restoran müşterisini evde tutmayı içeren bu eylemler büyük bir ekonomik bedeller vermeye sebep oluyor.

COVID-19 Pandemisi’nin Tesiri

Uzmanlar, koronavirüs şeklinde bir pandeminin ekonomik yansımasının nasıl sonuçlanacağını tahmin edebilirken, kati tesir kaç kişinin etkilendiğine, ne kadar şiddetli vurduğuna ve yayılmasını denetim altına almak için hangi toplumsal müdahalelerin lüzumlu olduğuna bağlı olarak değişecektir.

Pek oldukca işçi ve potansiyel alışverişçi hala soyutlama edilmiş durumdayken, COVID-19’un hem küresel iktisat hem de ABD ekonomisi üstünde oldukca mühim bir tesiri bulunduğunu kanıtlıyor. Mesela ABD’de perakende satışlar, hükümetin veri toplamaya başlamasından bu yana görülen en büyük aylık düşüş olan Nisan ayında %8,7 oranında düştü. Buna ek olarak, Federal Biriki’ten alınan veriler, 1940’lardan bu yana imalat çıktısındaki en fena düşüşü yaşadığını gösteriyor.

Doğal ki, talepteki bu ani düşüş, istihdam üstünde feci bir etkiye niçin oldu. Yalnız geçtiğimiz mart ayı içinde, ortalama 22 milyon Amerikalı işsizlik yardımı başvurusunda bulunarak önceki rekorları alt üst etti.

Bu ekonomik şok dalgaları Pekin’den Madrid’e kadar hissediliyor ve dünya ekonomisinde on senelerdir görülmemiş bir engel oluşturuyor. IMF geçtiğimiz aylarda 2020’de küresel üretimde %3’lük bir düşüş öngördüğünü deklare etti. Gene bu, son zamanlardaki en fena düşüş olacak şeklinde görünüyor. Müessese, dünya genelinde% 5,8’lik GSYİH büyümesiyle gelecek yıl sessiz bir toparlanma öngörüyor.

Bu ağrılı sürecin ne kadar süreceği açık bir sual olarak kalmaya devam ediyor. Yüzyıl ilkin, İspanyol Gribi’nin ekonomik tesiri pek uzun sürmedi. Sadece, bu sefer durumun bu şekilde olup olamayacağını kimse kati olarak söylemesi imkansız. Normal olarak, ABD’deki ve yurt dışındaki hükümetler tıbbi bakımı kolaylaştırmada ve bulaşma oranını düşürmede ne kadar etkili olursa, ekonomik tesir o denli sessiz ve daha azca olacaktır.

Devlet Müdahalesi Destek Olabilir Mi?

İdeal bir senaryoda, yasama organları ve merkez bankaları, bir ekonomik krizin hafifletilmesine destek olmak için cüzdanın enerjisini kullanacaktır. Mart 2020’de ABD milletvekilleri, küresel koronavirüs pandemisinin harekete geçirdiği ekonomik gerilemenin tesirini köreltmek için CARES (Koronavirüs Yardımı, Yardım ve Ekonomik Güvenlik) Yasası adlı 2 trilyon dolarlık bir teşvik yasasının kabul edilmesi mevzusunda anlaştılar. 27 Mart’ta Başkan Trump yasa tasarısını imzaladı. Sadece bu önlemler bir pandemi esnasında daha azca etkili olabilir.

Mesela, Gömü’yi açma ve direkt hanelere para gönderme çabaları, işini yitirmiş yada emek verme saatlerinin azaldığını görmüş bireylere destek olabilir. Sadece bazı uzmanlar, fonları alan birçok kişinin harcayamaması durumunda etkinin azaldığını korumak için çaba sarfediyor – sonuçta birçok dükkan ve restoran kapanmış oldu.

Ve paranın dar olduğu bir zamanda likiditeyi artırmayı amaçlayan faiz oranı indirimleri, oranlar aslına bakarsanız belirgin bir halde düşük olduğunda güçlerinin bir kısmını kaybedebilir. Fed, Mart ayında bir anahtar faiz oranını sıfıra indirerek ona manevra için oldukca azca alan verdi. Ifo Ekonomik Araştırma Enstitüsü başkanı Hans-Werner Sinn, geçtiğimiz aylarda The Guardian’da “Koyu kırmızı bölgeye daha çok faiz indirimi yapılması borsalara destek olabilir, sadece nakit akışını da tetikleyebilir.” açıklamalarında bulunmuş oldu.

Bununla beraber, hükümetlerin yapabilecekleri normal olarak bunlarla sınırı olan değil. Mesela, işletmelerin ayakta kalmasına ve sıhhat krizi esnasında çalışanları elde tutmasına destek olan kısa vadeli finansman mekanizmalarını etkinleştirebilirler. Ve işsizlik sigortasını destekleyebilir ve en savunmasız sakinlerin evlerini kaybetmelerini yada aç kalmalarını engellemiş olan başka güvenlik ağları sağlayabilirler.

Kim bilir en önemlisi, hükümet liderleri, hastanelerin hastaları tedavi etmek ve doktorları ve hemşireleri korumak için gerekseme duydukları dirimsel kaynakları sağlamaya destek olabilir. Ek olarak, testin hazır olduğundan güvenli olmak için hususi sektörle beraber çalışabilirler; bu, ABD’deki koronavirüsü denetim altına alma çabalarını bugüne dek engelledi.

Aslına bakarsak bazı uzmanlar, kamu sektörünün sağlayabileceği en iyi ekonomik ilacın, altta yatan sıhhat tehdidine süratli bir çözüm olduğuna inanıyor. Iktisat Danışmanları Konseyi’nin eski başkanı Austan Goolsbee bu ay NPR’ye verdiği demeçte, “Virüsün yayılma hızını yavaşlatan her şey en iyi uyarıcıdır” dedi.

Kendinizi Finansal Olarak Hazırlamak

Pandemiler, en azından kısa vadede mühim ekonomik hasara niçin olabilirken, bireylerin kendilerini olabildiğince korumak için izleyebilecekleri adımlar vardır. Bir pandemi olarak değerlendirebileceğiniz önlemlerden bazıları şunlardır:

  • 401 (k) değerinize takıntılı olmayın. Yatırım beyanlarınız bir süre oldukca çirkin görünecek. Sadece mevzu uzun vadeli yatırım olduğunda, çoğu zaman bu rotada kalmak daha iyidir. Elinizde bulunan varlıklarınızı satarak, zararları kilitlemiş olmuş olursunuz, bu da nihai bir kurtarmadan yararlanamayacağınız anlamına gelir. Hatırlamayanlar için tekrarlamak gerekirse, piyasanın 2008’deki borsa çöküşünden sonrasında toparlanması yalnız birkaç yıl sürdü.
  • Acil durum fonunuzu oluşturun. Geleneksel bilgelik, üç ila altı aylık harcamaları banka hesabınızda devamlı hazır bulundurmanız icap ettiğini belirtir. Pandemi, amaçlandıkları senaryolardan biridir. Öyleyse, hedefin birazcık yetersiz kaldıysa, şimdi yapabiliyorsanız yedeğinizi oluşturma zamanı. Buna ihtiyacınız olup olamayacağını asla bilemezsiniz.
  • Özgeçmişinizi yine gözden geçirin ve fırsatlara açık olun. Daha azca taleple, bazı işletmeler tüm çalışanlarını maaş bordrosunda tutamayacak. Sıkıntılı bir sektörde çalışıyorsanız, şimdi başka iş fırsatlarına bakmaya başlamanın tam zamanı olabilir. İş aramanıza destek olabilecek kişilerle bağlantı kurmaya başlayın ve özgeçmişinizin iyi durumda olduğundan güvenli olun.
  • Borç verenlere ulaşın. Bir pandeminin sonucu olarak gelirlerinin düştüğünü görmüş olanlar, ipotek, kira yada talebe kredilerini ödemekte zorlanabilirler. Bu kadar oldukca insan etkileneceği için, borç verenler ve ev sahipleri, size başka türlü yapacaklarından daha çok ev sahipliği hayata geçirmeye istekli olabilirler. Bir ödemeyi kaçırdığınızda yapabileceğiniz en mantıklı şey, alacaklılarınızı yine hatırlamaktır.

Netice:

Dünyanın dört bir tarafındaki hükümetler halkının hareketliliğini sınırladığından, bir çok uzman ekonomik çıktıda mühim bir düşüşün kaçınılmaz olduğu mevzusunda aynı fikir. Başarıya ulaşmış olan ülkeler, Enfeksiyon oranını ne kadar  denetim altında tutarsa, tesir o denli azca olacaktır. Ayrıca, bireyler yalnızca toplumsal mesafeyle değil, finansal durumlarını çözümleme ederek ve en kötüsünü planlayarak kendilerine destek olabilirler.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir