Parasal Gevşeme (Quantitative Easing QE) Nedir? Yeni Başlayanlar İçin Temel Rehber

Parasal Gevşeme (Quantitative Easing QE) Nedir?

Parasal gevşeme (QE), bir merkez bankasının para arzını çoğaltmak, borç verme ve yatırımı teşvik etmek için açık piyasadan uzun vadeli menkul kıymetler satın almış olduğu geleneksel olmayan bir para politikası türüdür. Bu menkul kıymetleri satın almak ekonomiye yeni para ekler ve hem de durağan(durgun) getirili menkul kıymetlere teklif vererek faiz oranlarının düşürülmesine hizmet eder. Hem de merkez bankasının bilançosunu da genişletir.

Kısa vadeli faiz oranları sıfır olduğunda yada sıfıra yaklaştığında, bir merkez bankasının faiz oranlarını hedefleyen düzgüsel açık piyasa işlemleri artık etkin değildir. Bunun yerine, bir merkez bankası satın almak için belirli miktarlarda varlığı hedefleyebilir. Parasal gevşeme, bankalara daha çok likidite sağlamak için yeni oluşturulan banka rezervleri ile varlık satın alarak para arzını artırmaktadır.

TEMEL ÇIKARIMLAR

  • Parasal gevşeme (QE), merkez bankaları tarafınca yurt içi para arzını süratli bir halde artırma ve ekonomik aktiviteyi teşvik etme yöntemi olarak kullanılan bir para politikası türüdür.
  • Parasal gevşeme çoğu zaman bir ülkenin merkez bankasının daha uzun vadeli devlet tahvilleri ve ipoteğe dayalı menkul kıymetler (MBS) şeklinde öteki varlık türlerini satın almasını ihtiva eder.
  • COVID-19 salgınının niçin olduğu ekonomik durgunluğa cevap olarak, 15 Mart 2020’de ABD Merkez Bankası, 700 milyar doları aşan bir parasal gevşeme planını deklare etti.
  • Arkasından, 10 Haziran 2020’de, kısa bir azaltma çabasının peşinden, Fed, bir sonraki duyuruya kadar ayda minimum 80 milyar dolar gömü tahvili ve 40 milyar dolar ipotek destekli menkul kıymet satın almayı taahhüt ederek programını genişletti.

Parasal Gevşemeyi Idrak etmek

Merkez bankaları parasal gevşemeyi gerçekleştirmek içindevlet tahvilleri ve öteki menkul kıymetleri satın alarak para arzını artırırlar. Para arzını çoğaltmak, para maliyetini düşürür. Piyasadaki öteki herhangi bir varlığın arzını çoğaltmak da aynı etkiye haizdir. Daha düşük bir para maliyeti, daha düşük faiz oranlarına neden olur. Faiz oranları düştüğünde, bankalar daha kolay vadelerle kredi verebilir. Parasal gevşeme tipik olarak faiz oranları sıfıra yaklaştığında uygulanır bu sebeple bu aşamada merkez bankalarının ekonomik büyümeyi etkilemek için daha azca aracı vardır.

Parasal Gevşeme Örnekleri

  • 1997 Asya Mali Krizinin peşinden Japonya ekonomik durgunluğa düştü. 2001’den itibaren Japonya Merkez Bankası (BoJ), deflasyonu durdurmak ve ekonomiyi canlandırmak için sert bir parasal gevşeme  programı başlattı. Japonya Merkez Bankası, Japon devlet tahvili satın almaktan hususi borç ve hisse senedi almaya geçti. Bununla beraber, parasal gevşeme kampanyası hedeflerine ulaşamadı. Japonya Merkez Bankası’nın çabalarına karşın, 1995 ve 2007 yılları aralığında Japon gayri safi yurtiçi hasılası (GSYİH) nominal olarak kabaca 5,45 trilyon dolardan 4,52 trilyon dolara düştü. 
  • İsviçre Ulusal Bankası (SNB) 2008 mali krizinin peşinden bir parasal genişleme stratejisini kullanmıştır. Sonunda, SNB, tüm ülke için senelik ekonomik üretimi aşan varlıklara haiz oldu. Böylece SNB’nin dünyadaki en büyük parasal gevşeme versiyonunu yapmış oldu. İsviçre’de ekonomik gelişme pozitif olmasına karşın, toparlanmanın ne kadarının SNB’nin parasal gevşeme programına bağlanabileceği belirsizdir. Mesela, faiz oranlarının  % 0’ın altına çekilmesine karşın, SNB hala enflasyon hedeflerine ulaşamadı. 
  • Ağustos 2016’da İngiltere Merkez Bankası (BoE)Brexit’in ihtimaller içinde ekonomik neticelerini ele almaya destek olmak için ek bir parasal gevşeme programı başlatacağını duyurdu . Plan, BoE’nin 60 milyar pound devlet tahvili ve 10 milyar pound şirket borcu satın almasıydı. Plan, faiz oranlarının İngiltere’de yükselmesini önlemeyi ve hem de ticari yatırımı ve istihdamı teşvik etmeyi amaçlıyordu.
  • İngiltere’deki Ulusal İstatistik Ofisi, Ağustos 2016’dan Haziran 2018’e kadar, brüt durağan(durgun) ana para oluşumunun (bir ticari yatırım ölçüsü) averaj üç aylık yüzde 0,4 oranında büyüdüğünü bildirdi. Bu, 2009’dan 2018’e kadar olan averaj orandan daha düşüktü. Netice olarak, ekonomistler, bu parasal gevşeme programı olmasaydı büyümenin daha fena olup olamayacağını belirlemeye çalışmakla göreve getirildi.
  • 15 Mart 2020’de ABD Federal Rezervi, ABD finans sistemine likidite sağlamak için acil bir tedbir olarak varlık alımlarında 700 milyar dolara kadar uygulama planını duyurdu. Bu karar, COVID-19 virüsünün süratli yayılmasının ve peşinden gelen ekonomik kapanmanın getirmiş olduğu büyük ekonomik ve piyasa kargaşasının bir sonucu olarak alındı. Sonraki eylemler bu QE eylemini müddetsiz olarak genişletti. 

Sıkça Sorulan Sorular

Parasal Gevşeme Iyi mi Çalışır?

Parasal gevşeme, bir ülkenin merkez bankasının, tipik olarak o ülkenin en büyük bankalarından uzun vadeli devlet tahvilleri satın alarak, finansal sistemindeki likiditeyi artırmaya çalmış olduğu bir para politikası türüdür. Parasal gevşeme ilk olarak Japonya Merkez Bankası (BoJ) tarafınca geliştirildi, sadece o zamandan beri ABD Birleşik Devletleri ve öteki bazı ülkeler tarafınca kabul edildi. Merkez bankası, bu menkul kıymetleri bankalardan satın alarak, bankaları daha özgürce borç verme yada yatırım yapma yetkisi vererek ekonomik büyümeyi canlandırmayı umuyor.

Parasal Gevşeme Para Basmak Mı?

Eleştirmenler, parasal gevşemenin etkili bir halde para basmanın bir türü bulunduğunu savundu. Bu eleştirmenler, çoğu zaman 2000’lerin başlangıcında Zimbabwe yada 1920’lerin Almanya’sında olduğu şeklinde, para basmanın hiper enflasyona yol açmış olduğu tarihteki örnekleri kanıt olarak sunuyor. Bununla beraber, parasal gevşemeyi savunanlar, bankaları direkt bireylerin ve işletmelerin eline nakit vermek yerine aracı olarak kullandığından, parasal gevşemenin kontrolden çıkmış enflasyon yaratma riskini daha azca taşıdığını belirtiyorlar.

Parasal Gevşeme Enflasyona Niçin Olur Mu?

Parasal gevşemenin enflasyona niçin olup olmadığı ve bunu ne seviyede yapabileceği mevzusunda düşünce ayrılıkları var. Mesela, Japonya Merkez Bankası, ekonomilerinde kasıtlı olarak enflasyonu artırmanın bir yolu olarak yeniden yeniden parasal gevşemeye girişti. Sadece bu girişimler, enflasyonun 1990’ların sonlarından bu yana son aşama düşük seviyelerde kalmasıyla şimdiye kadar başarısız oldu. Benzer şekilde, birçok eleştirmen, ABD Birleşik Devletleri’nin 2008 Mali Krizini izleyen yıllarda parasal gevşeme kullanmasının tehlikeli enflasyonu özgür bırakma riski olacağı mevzusunda uyardı . Sadece şu ana kadar, enflasyondaki bu artış hemen hemen gerçekleşmedi.

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir